Khó khăn, vướng mắc bất cập khi áp dụng biện pháp cưỡng chế theo bộ luật tố tụng hình sự năm 2015

Thứ ba - 23/04/2019 16:03
Tóm tắt: Bài viết tác giả phân tích khó khăn, vướng mắc khi áp dụng quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 trong trường hợp trưng cầu giám định khám nghiệm tử thi mà đại diện bị hại từ chối giám định. Trong trường hợp này thì có thể áp dụng biện pháp cưỡng chế theo quy định tại Điều 126 và Điều 127 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 hay không?
Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS)2015 đã  quy định  nghĩa vụ của bị hại là phải có mặt theo giấy triệu tập của các cơ quan tố tụng, nếu từ chối khai báo mà không có lý do chính đáng thì có thể phải chịu trách nhiệm hình sự về tội từ chối khai báo, từ chối kết luận giám định hoặc từ chối cung cấp tài liệu. Như vậy, lần đầu tiên BLTTHS năm 2015 quy định dẫn giải bị hại được đưa vào BLTTHS năm 2015 và được quy định tại khoản 2 Điều 127. Ngoài ra, một điểm đảng chú ý nhất là BLTTHS năm 2015 quy định người bị hại từ chối việc giám định theo quyết định trưng cầu của cơ quan có thẩm quyền tố tụng mà không vì lý do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan thì có thể bị dẫn giải (điểm b khoản 2 Điều 127). Đây là một biện pháp cưỡng chế mới, quy định này nhằm khắc phục những trường hợp mà người bị hại từ chối việc giám định, gây khó khăn trong quá trình giải quyết vụ việc hình sự cũng như hạn chế tình trạng bỏ lọt tội phạm.
Hiện nay, đối với các vụ án gây thương tích thì việc người bị hại từ chối đi giám định thì cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế,  đó là ra quyết định dẫn giải theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 127 BLTTHS năm 2015. Tuy nhiên, trong thực tiễn áp dụng các vụ án như: Tai nạn giao thông có chết người hoặc nhiều vụ việc khác có chết người xảy ra liên quan đến việc khám nghiệm tử thi nhưng các bên liên quan tự thỏa thuận được với nhau về mức bồi thường và đại diện bị hại có đơn từ chối giám định tử thi; khi cơ quan có thẩm quyền tiến hành trưng cầu giám định để xác định nguyên nhân chết người để có căn cứ xử lý vụ án nhưng đại diện gia đình bị hại cương quyết, thậm chí còn chống đối quyết liệt không cho các cơ quan có thẩm quyền khám nghiệm tử thi. Trong những trường hợp như vậy, cơ quan có thẩm quyền ra quyết định trưng cầu giám định và thực hiện việc giải thích, tống đạt quyết định trưng cầu giám định nhưng đại diện của gia đình người bị hại vẫn cương quyết từ chối việc giám định thậm chí tỏ thái độ bất hợp tác với các cơ quan tố tụng với lý do trình bày là không yêu cầu xử lý, nên các cơ quan thực hiện việc khám nghiệm tử thi không thể tiến hành khám nghiệm được, gây khó khăn trong quá trình giải quyết vụ án. Từ đó, vấn đề đặt ra là cần phải có văn bản hướng dẫn từ các cơ quan có thẩm quyền. Cụ thể như sau:
Thứ nhất, trong trường hợp đại diện của gia đình người bị hại vẫn cương quyết từ chối việc giám định thì cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng biện pháp cưỡng chế theo quy định tại Điều 126 BLTTHS năm 2015 được không? Đây  là một vướng mắc cần có văn bản hướng dẫn. Điều 126 BLTTHS năm 2015 chỉ quy định các biện pháp cưỡng chế đó là: áp dụng biện pháp áp giải, dẫn giải, kê biên tài sản, phong tỏa tài sản. Trong đó, biện pháp áp giải chỉ có thể áp dụng đối với người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp; người bị buộc tội; còn biện pháp dẫn giải có thể áp dụng đối với người làm chứng trong trường hợp họ không có mặt theo giấy triệu tập và áp dụng đối với bị hại trong trường hợp họ từ chối việc giám định theo quyết định trưng cầu của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng; người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố mà qua kiểm tra, xác minh có đủ căn cứ xác định người đó liên quan đến hành vi phạm tội được khởi tố vụ án, đã được triệu tập mà vẫn vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan.
Như vậy, BLTTHS năm 2015 không có quy định các trường hợp đại diện gia đình bị hại từ chối thực hiện các quyết định trưng cầu giám định khám nghiệm tử thi thì cơ quan có thẩm quyền có được ra quyết định cưỡng chế để thực hiện quyết định trưng cầu giám định khám nghiệm tử thi hay không, dẫn đến trong thực tiễn áp dụng các trường hợp nêu trên, đại diện gia đình bị hại chống đối, không  hợp tác với các cơ quan tiến hành tố tụng thì giải quyết như thế nào? Đồng thời theo quy định Điều 206 BLTTHS năm 2015 thì các trường hợp bắt buộc phải trưng cầu giám định khi cần xác định: Tình trạng tâm thần của người bị buộc tội khi có sự nghi ngờ về năng lực trách nhiệm hình sự của họ; tình trạng tâm thần của người làm chứng hoặc bị hại khi có sự nghi ngờ về khả năng nhận thức, khả năng khai báo đúng đắn về những tình tiết của vụ án; tuổi của bị can, bị cáo, bị hại nếu việc đó có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án và không có tài liệu để xác định chính xác tuổi của họ hoặc có nghi ngờ về tính xác thực của những tài liệu đó; nguyên nhân chết người; tính chất thương tích, mức độ tổn hại sức khoẻ hoặc khả năng lao động; chất ma tuý, vũ khí quân dụng, vật liệu nổ, chất cháy, chất độc, chất phóng xạ, tiền giả, vàng, bạc, kim khí quý, đá quý, đồ cổ; mức độ ô nhiễm môi trường.
          Thứ hai, tất cả biện pháp cưỡng chế theo quy định của BLTTHS năm 2015 thì trước khi ra lệnh áp dụng biện pháp cưỡng chế, Viện kiểm sát cùng cấp có phải ra quyết định phê chuẩn hay không hiện nay BLTTHS năm 2015 cũng chưa có quy định trong trường hợp này.
Từ những khó khăn, vướng mắc nêu trên, tác giả đề nghị liên ngành tư pháp trung ương cần có văn bản hướng dẫn để thực hiện các biện pháp cưỡng chế trong trường hợp trưng cầu giám định khám nghiệm tử thi mà đại diện bị hại từ chối giám định theo quy định tại Điều 126 và  Điều 127 BLTTHS năm 2015 nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng quy định này trong thực tiễn.

Tác giả bài viết: Lê Văn Quang - Viện KSND huyện Lộc Ninh
Nguồn tin: Tạp chí Kiểm sát số : 08/2019
- .

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 

Truy cập

  • Đang truy cập: 17
  • Hôm nay: 61
  • Tổng lượt truy cập: 3593402