Bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam trên địa bàn tỉnh Bình Phước (Luận văn Thạc Sĩ)

Thứ tư - 16/10/2019 00:53
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU 1
Chương 1: NHẬN THỨC CHUNG VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG ÁP DỤNG BIỆN PHÁP TẠM GIAM TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 8
1.1. Khái niệm, mục đích và ý nghĩa của bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam 8
1.2. Bảo đảm quyền con người của người bị tạm giam trong tố tụng hình sự theo chuẩn mực chung của quốc tế 10
1.3. Các nội dung cơ bản bảo đảm quyền con người của người bị tạm giam trong tố tụng hình sự Việt Nam 13
Chương 2: THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG ÁP DỤNG BIỆN PHÁP TẠM GIAM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH PHƯỚC 31
2.1. Thực trạng quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam 31
2.2. Bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam trên địa bàn tỉnh Bình Phước 52
Chương 3: GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG ÁP DỤNG BIỆN PHÁP TẠM GIAM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH PHƯỚC 79
3.1. Sự cần thiết phải bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam trên địa bàn tỉnh Bình Phước 79
3.2. Giải pháp bảo đảm quyền con người của người bị tạm giam trên địa bàn tỉnh Bình Phước 82
KẾT LUẬN 90
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 92
 

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
 
BLHS : Bộ luật Hình sự
BLTTHS : Bộ luật Tố tụng hình sự
CQĐT : Cơ quan điều tra
ĐTV : Điều tra viên
KSV : Kiểm sát viên
TTHS : Tố tụng hình sự
TAND : Toà án nhân dân
TANDTC : Tòa án nhân dân tối cao
VKS : Viện kiểm sát
VKSND : Viện kiểm sát nhân dân
VKSNDTC : Viện kiểm sát nhân dân tối cao
 

DANH MỤC BẢNG
Trang
Bảng 2.1: Người bị tạm giam và kết quả xử lý trong giai đoạn điều tra trên địa bàn tỉnh Bình Phước (từ năm 2014 đến năm 2018) 54
Bảng 2.2: Người bị tạm giam và kết quả xử lý trong giai đoạn truy tố trên địa bàn tỉnh Bình Phước (từ năm 2014 đến năm 2018) 62
Bảng 2.3: Người bị tạm giam và kết quả xử lý trong giai đoạn xét xử trên địa bàn tỉnh Bình Phước (từ năm 2014 đến năm 2018) 65
Bảng 2.4: Người tạm giam chờ thi hành án trên địa bàn tỉnh Bình Phước (từ năm 2014 đến năm 2018) 67
 
 

 

MỞ ĐẦU
 
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền và hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay, việc bảo đảm quyền con người có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong mọi mặt đời sống xã hội. Kể từ khi bản Hiến pháp Việt Nam năm 2013 được ban hành, với tinh thần coi trọng bảo đảm, bảo vệ quyền con người, ở nước ta đã có sự chuyển biến rõ rệt về mặt lập pháp, cũng như thực tiễn về lĩnh vực quyền con người. Trong hoạt động tư pháp hình sự, nhiệm vụ bảo vệ quyền con người của các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng rất quan trọng, có tính cấp bách. Vì trong một thời gian dài, hoạt động tố tụng hình sự để xảy ra oan sai, ảnh hưởng đến các quyền căn bản của người bị buộc tội, bị xã hội lên án.
Riêng trong hoạt động tố tụng hình sự ở nước ta, số người bị áp dụng biện pháp tạm giam khi bị điều tra, truy tố, xét xử còn rất cao (theo Báo cáo số 139/BC-VKSTC ngày 26/12/2017 của Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) tối cao và Báo cáo số 208/BC-VKSTC ngày 28/12/2018 của VKSND tối cao về tổng kết công tác kiểm sát năm 2017, 2018 thì năm 2016 chiếm 72%, năm 2017 chiếm 68% và năm 2018 chiếm 59,6%) [40; 41]. Thực trạng lạm dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam gây thiệt hại nghiêm trọng đến xã hội và giảm lòng tin của nhân dân vào hoạt động tư pháp hình sự.
Bình Phước là một tỉnh miền núi, giáp ranh biên giới với Campuchia. Trong những năm gần đây tình hình tội phạm xảy ra có chiều hướng gia tăng. Báo cáo số 1605/KSV-VP ngày 04/12/2018 của VKSND tỉnh Bình Phước về tổng kết công tác kiểm sát. Theo báo cáo này năm 2018 tăng so với năm 2017 là 11,66% số vụ, 9,99% số bị can [39], phức tạp, tội phạm có có xu hướng nghiêm trọng, như các tội phạm giết người, tội phạm về ma túy, buôn bán người, với đối tượng phạm tội ngày càng tăng lên v.v... Điều đó đã đặt ra trách nhiệm cấp thiết trong việc nhận thức và bảo đảm quyền con người trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp hiện nay.
Bản thân tác giả là người công tác thực tế ở cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh Bình Phước, là người có nhiều kinh nghiệm thực tiễn và có điều kiện tốt nhất có thể nghiên cứu về áp dụng biện pháp tạm giam của các cơ quan tiến hành tố tụng, nhằm đưa ra các giải pháp, kiến nghị góp phần bảo đảm quyền con người trong hoạt động tố tụng hình sự nói chung, tại địa phương tỉnh Bình Phước nói riêng. Chính vì vậy việc lựa chọn đề tài "Bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam trên địa bàn tỉnh Bình Phước" có tính cấp thiết cao.
2. Tình hình nghiên cứu
2.1. Trong nước
Ở trong nước chưa có một công trình nào nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện về bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam trong tố tụng hình sự (TTHS). Các công trình nghiên cứu đã công bố chỉ ở những khía cạnh khác nhau, liên quan đến biện pháp tạm giam trong TTHS, gồm có:
- Ở góc độ luận văn thạc sĩ, có nhiều công trình đã công bố liên quan đến biện pháp tạm giam, bao gồm:  Luận văn của tác giả Triệu Văn Mẫn, Biện pháp tạm giam trong luật TTHS Việt Nam (Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn địa bàn tỉnh Bắc Kạn) [12]; Luận văn của tác giả Nguyễn Công Thành, Biện pháp tạm giam theo TTHS Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Quảng Ngãi [30]; Luận văn của tác giả Trương Hùng Thanh, Các biện pháp ngăn chặn trong TTHS Việt Nam từ thực tiễn của thành phố Đà Nẵng [11]; Luận văn của tác giả Quách Đình Lực, Cơ sở lý luận và thực tiễn kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam ở tỉnh Hòa Bình [11]; Luận văn của tác giả Nguyễn Phạm Tố Phong, Kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam trong TTHS Việt Nam [17].
Các luận văn ở bậc thạc sĩ nêu trên với nội dung cơ bản là một số vấn đề lý luận về biện pháp ngăn chặn nói chung, biện pháp tạm giam nói riêng, đánh giá thực trạng quy định biện pháp tạm giam theo Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2003; về thực tiễn với phạm vi nghiên cứu hẹp, thiếu tính toàn diện. Các công trình nghiên cứu nêu trên không tiếp cận ở góc độ bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam trong giai đoạn cải cách tư pháp và xây dựng nhà nước pháp quyền hiện nay ở nước ta.
- Về sách: Sách chuyên khảo: Chế định các biện pháp ngăn chặn theo luật TTHS Việt Nam, những vấn đề lý luận và thực tiễn, của tác giả Nguyễn Trọng Phúc [19]. Cuốn: Về tự do cá nhân và biện pháp cưỡng chế TTHS của tác giả Trần Quang Tiệp [32]; Sách chuyên khảo: Bảo đảm quyền con người trong tư pháp hình sự Việt Nam do tác giả Võ Thị Kim Oanh chủ biên [15].
- Về tạp chí khoa học chuyên ngành luật: Các bài báo khoa học đã công bố liên quan đến biện pháp tạm giam rất phong phú, chủ yếu là những nghiên cứu về các biện pháp ngăn chặn, trong đó bao hàm cả biện pháp tạm giam. Trước hết là các bài viết ở thời điểm BLTTHS năm 2015 được ban hành, gồm có: Bài viết "Bảo đảm quyền con người trong TTHS - một số vấn đề cần trao đổi" của tác giả Đoàn Thị Ngọc Hải [10]; bài viết "Bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, tạm giam theo BLTTHS năm 2015" của tác giả Nguyễn Hà Giang [9]; bài viết "Biện pháp ngăn chặn tạm giam theo quy định của BLTTHS năm 2015", của tác giả Hoàng Tám Phi [16]; bài viết "Căn cứ hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp ngăn chặn quy định tại Điều 125 BLTTHS năm 2015" của tác giả Phạm Thị Hồng Đào [8]; bài viết "Bàn về vấn đề lý luận biện pháp ngăn chặn tạm giam trong BLTTHS năm 2015" của tác giả Nguyễn Tất Bắc [4].
Các bài báo khoa học nêu trên chủ yếu đánh giá về quy định của BLTTHS và đặt ra một số vấn đề vướng mắc khi áp dụng các biện pháp ngăn chặn nói chung, trong đó có biện pháp tạm giam. Các công bố liên quan đến biện pháp tạm giam được thực hiện nêu trên không phải là những nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện về việc bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam.
2.2. Ngoài nước
Trong phạm vi nghiên cứu ở công trình này, tác giả chỉ có thể liệt kê một số tác phẩm tiêu biểu, có giá trị tham khảo liên quan đến đề tài nghiên cứu.
Cụ thể gồm: Cuốn chuyên khảo Criminal Procedure A Worldwide Study (Tố tụng hình sự - Một nghiên cứu trên toàn thế giới) của tác giả Craig M. Bradley [42]; cuốn chuyên khảo Criminal evidence and procedure: The Essential Framework (Khung thiết yếu về chứng cứ và thủ tục TTHS) của tác giả Stephen Seabrooke và John Sprack [46]; cuốn chuyên khảo Criminal Procedure: Prosecuting crime (Thủ tục tố tụng: Truy tố hình sự) của tác giả Joshua Dressler và George C. Thomas III [44]; cuốn Japanese Law (Pháp luật Nhật Bản) của tác giả Hiroshi Oda [43]; cuốn chuyên khảo Principles of Criminal Procedure (Những vấn đề chủ yếu của thủ tục TTHS) của các tác giả: Russell L. Weaver, Leslie W.Abramson, John M. Burkoff và Catherine Hancock [45].
Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài cơ bản là nghiên cứu các thủ tục TTHS; chủ yếu theo thủ tục TTHS ở nhiều nước châu Âu, và nhấn mạnh theo thủ tục tố tụng Hoa Kỳ. Trong đó đa phần có phân tích biện pháp tạm giam với góc độ là một thủ tục tố tụng; đồng thời bàn luận nhiều đến các quyền căn bản của người bị tạm giam, như quyền tự do cá nhân, quyền bí mật về đời tư, chế độ sinh hoạt khi bị tạm giam, chế độ chăm nuôi. Bên cạnh đó còn là các quyền liên quan đến thủ tục tiền xét xử và thủ tục tranh tụng, như đề cập đến các quyền của người bị tạm giam, bao gồm quyền được tư vấn pháp luật, quyền được cung cấp thông tin buộc tội, quyền suy đoán vô tội, quyền được xét xử bởi bồi thẩm đoàn, quyền được im lặng của người bị tạm giam trong tiến trình điều tra cho đến phiên tranh tụng v.v...
3. Mục đích nghiên cứu
3.1. Mục đich tổng quát
Đề xuất các giải pháp áp dụng biện pháp tạm giam phù hợp với quy định mới tiến bộ trong BLTTHS năm 2015, cũng như khắc phục được những vướng mắc trong thực tiễn hoạt động tạm giam, nhằm bảo đảm quyền con người của người bị tạm giam.
3.2. Mục đích cụ thể
 - Làm rõ được quyền của người bị tạm giam và xác định được các bảo đảm quyền con người của người bị tạm giam.
- Đánh giá được thực trạng bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam trong TTHS Việt Nam. Trong đó đánh giá sâu thực tiễn và làm rõ nguyên nhân của hạn chế, vướng mắc trong việc bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam ở các cơ quan tiến hành tố tụng tại tỉnh Bình Phước.
- Đề xuất được giải pháp bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam, trọng tâm là đề xuất được giải pháp bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam tại tỉnh Bình Phước.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các quan điểm, luận cứ khoa học về bảo đảm quyền con người trong khoa học pháp lý Việt Nam; các cơ sở pháp lý về biện pháp tạm giam và bảo đảm quyền con người khi áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam trong TTHS Việt Nam; nghiên cứu thực tiễn thực hiện tại tỉnh Bình Phước.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Về mặt lý luận, để bảo đảm tính khái quát cao, đề tài chỉ làm rõ nội hàm của khái niệm tạm giam và mục đích ý nghĩa của nó, và những vấn đề liên quan trong khoa học pháp lý Việt Nam; nghiên cứu có giới hạn cơ sở xác định quyền con người khi xem xét áp dụng biện tạm giam trong TTHS, gắn với giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam và cải cách tư pháp hiện nay.
Biện pháp tạm giam được áp dụng đối với bị can; bị cáo; người bị kết án phạt tù, người bị kết án tử hình mà bản án chưa có hiệu lực pháp luật hoặc đang chờ thi hành án; người bị tạm giam để thực hiện việc dẫn độ.
Đánh giá thực trạng pháp luật TTHS Việt Nam và thực tiễn áp dụng về bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam.
Về thực tiễn thực hiện sẽ được giới hạn đánh giá việc áp dụng biện pháp tạm giam tại tỉnh Bình Phước từ năm 2014 đến năm 2018.
5. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác-Lênin, và bằng các phương pháp cụ thể như sau:
- Phương pháp phân tích, tổng hợp, là phương pháp chủ đạo được sử dụng trong đề tài để chứng minh các luận điểm khoa học, làm rõ cơ sở pháp lý và thực tiễn của đề tài.
 - Phương pháp thống kê, được sử dụng để tổng hợp số liệu về việc áp dụng biện pháp tạm giam trong các giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự tại tỉnh Bình Phước.
 - Phương pháp so sánh, được sử dụng so sánh các số liệu thực tiễn đã thu thập được, nhằm khái quát vấn đề và đưa ra nhận định về những luận cứ về đảm quyền con người của người bị tạm giam.
 - Phương pháp lịch sử, được sử dụng để tìm hiểu vấn đề lập pháp liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Qua đó rút ra những kinh nghiệm cần thiết về mặt lập pháp về bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam.
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu
- Đề tài đã làm rõ, bổ sung và phát triển một số vấn đề lý luận trong khoa học pháp lý Việt Nam về bảo đảm quyền con người trong tư pháp hình sự Việt Nam; một số nhận định, và kết luận có tính khoa học, tính mới.
- Đề tài đánh giá sâu luật thực định và thực tiễn về bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam của các cơ quan tiến hành tố tụng ở tỉnh Bình Phước; đồng thời làm rõ những kết quả đạt được, nguyên nhân của sự hạn chế, vướng mắc từ thực tiễn.
- Kết quả nghiên cứu của đề tài có giá trị tham khảo trong học tập, giảng dạy, nghiên cứu khoa học và có thể được tham khảo lập pháp, và có thể vận dụng vào thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự, thiết thực nhất là giúp cho việc tăng cường nhận thức, đổi mới tư duy trong đội ngũ cán bộ tư pháp.
- Nội dung nghiên cứu thể hiện tính chuyên sâu, có tính mới; các giải pháp nhằm khắc phục lạm dụng hoạt động tạm giam tại tỉnh Bình Phước nói riêng và phạm vi cả nước theo hướng bảo đảm, bảo vệ quyền con người tốt hơn.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài gồm có 3 chương, gồm:
Chương 1: Nhận thức chung về bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam trong TTHS Việt Nam
 Chương 2: Thực trạng bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam trên địa bàn tỉnh Bình Phước
Chương 3: Một số giải pháp bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giam trên địa bàn tỉnh Bình Phước
 
Vui lòng liên hệ ban quản trị Website nếu có nhu cầu nhận bản đầy đủ

Tác giả bài viết: Phạm Minh
Nguồn tin: VKSND tỉnh Bình Phước
- .

Những tin cũ hơn

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 

Truy cập

  • Đang truy cập: 6
  • Hôm nay: 755
  • Tổng lượt truy cập: 3629480